Heemkundevereniging Landgraaf

Dé plek voor je stamboom en ander historisch onderzoek

Kroniek Landgraaf

Onder deze pagina staan een aantal pagina's waarin wij meer vertellen over het verleden van de gemeentes die in 1982 de gemeente Landgraaf zijn gaan vormen.

Deze pagina's moeten een soort canon gaan worden van de geschiedenis van het grondgebied van Landgraaf nu. Dit betekent ook dat er constant nieuwe onderdelen worden toegevoegd. Ook zullen bij de thema's downloadbare documenten worden geplaatst met meer detailinformatie.


De gemeente Landgraaf en haar Landgraaf

De gemeente Landgraaf is nog een jonge gemeente. Zij ontstond per 1 januari 1982 door een samenvoeging van de vroegere gemeenten Schaesberg, Ubach over Worms en Nieuwenhagen die ook wel de SUN gemeenten werden genoemd. Naast de herindeling vonden enkele grenscorrecties plaats.

De SUN-bewoners wisten met een gigantische, vredelievende, muzikale demonstratie in Den Haag de Tweede Kamer te bewegen tot een aanpassing van de herindelingswet. In plaats van het opgaan in andere gemeentes ontstond nu de SUN gemeente. 

In het archief van de heemkundevereniging is veel documentatie aanwezig over zowat alles wat maar met die herindeling te maken had.


Toch ging de gemeente op zoek naar een nieuwe naam. Uiteindelijk werd gekozen voor "Landgraaf". De Landgraaf is een landweer die langs de grens van Schaesberg en door Nieuwenhagen liep. Op grond van de toen bekende documentatie ging men er daarbij van uit, dat de landweer ook over het gebied van Ubach over Worms liep om de Brunssummerheide naar Gangelt en ook nog aansloot op een Duitse landweer. Dat er sprake was van twee verschillende systemen werd uit het oog verloren. De landgraaf bestaat aan de Nederlandse zijde uit een enkele greppel met wallen en het Duitse systeem uit een dubbele greppel met wallen. Beide landweren lagen op de grens van rivaliserende hertogdommen (Brabant aan de huidige Nederlandse zijde en Gelre en Gulick aan de Duitse zijde.

Toen in de Franse tijden gemeenten werden ingedeeld liep de gemeentegrens tussen Schaesberg en Nieuwenhagen deels over de oude landweer. Ook op de oudste kadasterkaarten uit circa 1832 komt de naam voor. Vrij vertaald is het dan een holle zandweg of greppel.

Over ouderdom van de Landgraaf zijn heel wat artikelen geschreven. Lange jaren hebben er borden gestaan met de aanduiding: "Landgraaf, archeologisch monument, dubbele ringwal met droge greppel". De Landgraaf heeft helaas geen bescherming als rijksmonument omdat hij binnen de gemeente Landgraaf te zwaar onderkomen is. Binnen de gemeente Brunssum ligt wel een bescherming. Binnen de gemeente Landgraaf wordt de bescherming geregeld in bestemmingsplannen en beleidsnota's.

Archeologisch onderzoek heeft in 2009 aangetoond dat de landweer aangelegd is rond 1400. De Landgraaf had dus primair een militaire functie maar werd ook gebruikt als veekering en verkeersknooppunt op de doorgangen. De droge mandiepe greppel had wallen met een door mens en paard moeilijk te doorkruisen beplanting. Niet alleen gevlochten loofhout maar juist beplanting met zware dorens maakten het passeren zo moeilijk.  De oudste vermelding in een akte dateert uit 1498. De Duitse Allegraaf krijgt kort na 1596 nog een forse herstelbeurt waarbij gebruik wordt gemaakt van bestaande systemen uit vermoedelijk ook begin 1400.

In onze bibliotheek is meer informatie te vinden.